جدی تر از جنگ
دراین جنگ نرم،کافی است هواداران جبهه حق بیدار باشندو بیکار ننشینند؛ چراکه زبان حق همیشه مؤثرتراز زبان باطل است. مقام معظم رهبری(دام ظله)

آیت الله مصباح فرمودند: « مرحوم علامه [طباطبائی] و [ آیت الله العظمی] آقای بهجت از مرحوم آقای قاضی ـ رحمة الله علیه ـ  

نقل می کردند که ایشان می فرمودند:

اگر کسی نماز واجبش را اول وقت بخواند و به مقامات عالیه نرسد، مرا لعن کند! ( و یا فرمودند: به صورت من تف بیاندازد! ) اول وقت، سرّ عظیمی است،(حافظوا علی الصلواة ) خود یک نکته ای است غیر از ( أقیموا الصلاة )! اینکه انسان اهتمام داشته باشد و مقید باشد که نماز را اول وقت بخواند، فی حد نفسه آثار زیادی دارد ولو حضور قلب هم نباشد.

 صاحب جواهر نیز در آغاز مبحث نماز جماعت می‌نویسد:

«اَلْجَمَاعَةُ مُسْتَحَبَّةٌ فِی الْفَرَائِضِ الْحَوَاضِرِ الْیَوْمِیَةِ کُلِّهَا، کِتَاباً وَسُنَّةً مُتَوَاتِرَةً وَاِجْمَاعاً، بَلْ ضَرُورَةٌ مِنَ الدِّینِ یَدْخُلُ مُنْکِرُهَا فِی سَبِیلِ الْکَافِرِینَ؛ 

به جماعت خواندن همه نمازهای واجب یومیه مستحب است، به دلیل آیات قرآن، روایات متواتره و اجماع فقها؛ بلکه استحباب نماز جماعت از ضروریات دین است که منکر آن در زمره کافران قرار می‌گیرد.»


مقدمه

 حضور در نماز جماعت و برگزاری آن به‏طور صحیح، آثار، برکات و فواید بسیاری ـ اعم از فواید فردی، اجتماعی، دنیوی و اخروی ـ دارد که پیشوایان معصوم علیهم السلام در روایات متعدّد و متواتر با عبارات گوناگون بیان فرموده‌اند و مردم را برای حفظ این سنّت حسنه که از هدایای خدای تعالی به پیامبر خاتم، حضرت محمّد بن عبد الله صلی الله علیه و آله می‌باشد، ترغیب و تشویق کرده‌اند و روی آن تأکید زیادی فرموده‌اند.

 به تعبیر فقیه بزرگ، سید محمد کاظم یزدی: «در روایات اسلامی، چنان تأکیدهایی در فضیلت نماز جماعت و مذمّت ترک کننده آن وارد شده است که نزدیک است آن را به واجبات ملحق نماید.»

 صاحب جواهر نیز در آغاز مبحث نماز جماعت می‌نویسد: «اَلْجَمَاعَةُ مُسْتَحَبَّةٌ فِی الْفَرَائِضِ الْحَوَاضِرِ الْیَوْمِیَةِ کُلِّهَا، کِتَاباً وَسُنَّةً مُتَوَاتِرَةً وَاِجْمَاعاً، بَلْ ضَرُورَةٌ مِنَ الدِّینِ یَدْخُلُ مُنْکِرُهَا فِی سَبِیلِ الْکَافِرِینَ؛  به جماعت خواندن همه نمازهای واجب یومیه مستحب است، به دلیل آیات قرآن، روایات متواتره و اجماع فقها؛ بلکه استحباب نماز جماعت از ضروریات دین است که منکر آن در زمره کافران قرار می‌گیرد.»

 با توجه به اینکه نقل تمام روایات نماز جماعت ـ که به حدّ تواتر معنوی رسیده است ـ و ذکر همه فواید آن از حوصله این نوشتار مختصر بیرون است؛ به نقل برخی از روایات مربوط به فضیلت و برکات نماز جماعت بسنده می‌کنیم.

 

 برتری ثواب نماز جماعت بر نماز فرادا

 برتری ثواب نماز جماعت بر نماز فرادا در احادیث متعدّد و با تعبیرات گوناگونی بیان شده است که به چهار مورد از آنها اشاره می‌شود:

 1. در حدیث صحیح «عبد الله بن سنان» از امام صادق علیه السلام روایت کرده است که فرمود: «الصَّلَاةُ فِی جَمَاعَةٍ تَفْضُلُ عَلَى کُلِّ صَلَاةِ الْفَرْدِ بِأَرْبَعٍ وَ عِشْرِینَ دَرَجَةً تَکُونُ خَمْساً وَ عِشْرِینَ صَلَاةً؛  نماز جماعت، بیست و چهار درجه بالاتر از نماز فرادا می‌باشد، در نتیجه، ثواب بیست و پنج نماز خواهد داشت.»

 2. در حدیث صحیح دیگری «زراره» می‌گوید: «به امام صادق علیه السلام عرض کردم: مردم می‌گویند نماز جماعت بیست و پنج برابر نماز فرادا می‌باشد، چگونه است؟ فرمود: مردم راست گفته‌اند. دوباره عرض کردم: آیا دو نفر هم می‌توانند نماز جماعت تشکیل دهند؟ فرمود: «نَعَمْ وَ یَقُومُ الرَّجُلُ عَنْ یَمِینِ الْإِمَامِ؛  آری، و مأموم در طرف راست امام می‌ایستد.»

 3. شخصی به نام «رزیق» می‌گوید: «از امام صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «صَلَاةُ الرَّجُلِ فِی مَنْزِلِهِ جَمَاعَةً تَعْدِلُ أَرْبَعاً وَ عِشْرِینَ صَلَاةً وَ صَلَاةُ الرَّجُلِ جَمَاعَةً فِی الْمَسْجِدِ تَعْدِلُ ثَمَانِیاً وَ أَرْبَعِینَ صَلَاةً مُضَاعَفَةً فِی الْمَسْجِدِ وَ إِنَّ الرَّکْعَةَ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَلْفُ رَکْعَةٍ فِی سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ وَ إِنَّ الصَّلَاةَ فِی الْمَسْجِدِ فَرْداً بِأَرْبَعٍ وَ عِشْرِینَ صَلَاةً وَ الصَّلَاةَ فِی مَنْزِلِکَ فَرْداً هَبَاءٌ مَنْثُورٌ لَا یَصْعَدُ مِنْهُ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى شَیْ‏ءٌ وَ مَنْ صَلَّى فِی بَیْتِهِ جَمَاعَةً رَغْبَةً عَنِ الْمَسَاجِدِ فَلَا صَلَاةَ لَهُ وَ لَا لِمَنْ صَلَّى مَعَهُ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ تَمْنَعُ مِنَ الْمَسْجِدِ؛  نماز انسان با جماعت در منزلش معادل بیست و چهار نماز است و نماز با جماعت در مسجد معادل چهل و هشت نماز که در هر مسجد [با توجّه به موقعیت آن] افزایش می‌یابد، به حدّی که یک رکعت نماز در مسجد الحرام با هزار رکعت در مساجد دیگر برابر است. و یک نماز فرادا در مسجد، برابر با بیست و چهار نماز؛ ولی نماز ‍[فرادا] در منزل، مثل غبار پراکنده است و چیزی از آن به سوی خدا بالا نمی‌رود. و هر کس که به عنوان اعراض از مسجد در خانه‌اش نماز جماعت تشکیل دهد، نماز ‍‍[کامل] ندارد و کسی که با [اقتدا به] او نماز بخواند نیز همان‏طور است؛ مگر اینکه علّتی از رفتن به مسجد مانع شود.»

 4. از امام رضا علیه السلام روایت شده است که در ضمن نامه‌ای به مأمون نوشت: «وَ الصَّلَاةُ فِی أَوَّلِ الْأَوْقَاتِ وَ فُضِّلَ الْجَمَاعَةُ عَلَى الْفَرْدِ بِکُلِّ رَکْعَةٍ أَلْفَیْ رَکْعَةٍ وَ لَا تُصَلِّ خَلْفَ فَاجِرٍ لَا تَقْتَدِی إِلَّا بِأَهْلِ الْوَلَایَةِ وَ لَا تُصَلِّ فِی جُلُودِ الْمَیْتَةِ وَ لَا جُلُودِ السِّبَاع‏؛  نماز را در اول وقت بخوان، و فضیلت نماز جماعت بر نماز فرادا چنان است که هر رکعت آن به دو هزار رکعت برابر است. و پشت سر انسان [فاسق و] فاجر نماز نخوان، و به غیر اهل ولایت (غیر شیعه) اقتدا نمی‌شود و در پوست میته و پوست حیوانات درنده نماز نخوان.»

آثار و فواید نماز جماعت :

نماز جماعت دارای آثار و برکات متعددی است که به بعضی از آنها اشاره می شود :

الف ) آثار و برکات عمومی :

1-     تبلیغ و ترویج نماز :

قراردادن نماز در معرض دید دیگران ، هم معتقدان به نماز را خوشحال می سازد و هم زمینه ساز جذب و تمایل دیگران ، برای حضور در نماز جماعت می شود .

2-     ترویج و تبیین معارف الهی و شعائر دینی :

امام رضا (ع) فرموده است : نماز جماعت بدان جهت قرار داده شد که اخلاص ، توحید ، اسلام  و عبادت خداوند آشکار و ظاهر باشد.

3-     شکوه و عظمت اسلام :

حضور جمعی مسلمانان در مساجد ، ضمن آنکه عظمت و بزرگی جماعت مسلمانان را می رساند ، بیانگر حاکمیت دینی و مکتب در وجود انسانها نیز هست .

4-     وحدت و تعاون :

نماز جماعت ، نمایانگر وحدت مسلمانان و محل تجلی همدلی ، تعاون و همکاری آنان با همدیگر است . ( مع مافیه من المساعده علی البّر و التقوی )

ب ) آثار و برکات دنیوی :

1-     خوش بینی مردم :

پیامبر (ص) فرمود : هر که نمازهای پنجگانه را با جماعت بخواند به او گمان هر خیر و نیکی را داشته باشید[3] .

2-     استجابت دعا :

پیامبر (ص) فرمود : چون بنده خدا نماز را به جماعت گزارد و پس از آن حاجتی را از خدا بخواهد ، خدای عزوجل از وی حیا می کند که پیش از روگرداندن او ، حاجتش را برآورده نسازد .

3-     درمان نفاق :

پیامبر (ص) فرمود : هر کس چهل روز در نماز جماعت شرکت کند و بطور مرتب نماز گزارد ، دو برائت نامه و دو سند رهایی بخش به او می دهند : 1- نجات از آتش 2- رهایی از نفاق

4-     در پناه خدا بودن :

امام صادق (ع) فرمود : هر کس که نماز صبح و عشا را به جماعت بخواند ، او در پناه خدای عزوجل است .

5-     کفاره گناهان :

امام صادق (ع) فرمود : در سه چیز کفاره و پوشاننده گناهان است :

1.     وضو ساختن در هوای سرد

2.     راه رفتن در شب و روز به سوی نماز ها

3.     محافظت بر نماز جماعت

 

 

 

 

 

ج ) آثار و برکات اخروی :

1-     مونس در قبر :

پیامبر (ص) فرمود : آگاه باشید هر که به طرف مسجد برای اقامه نماز جماعت حرکت کند ، به هر قدمی هفتاد هزار حسنه و ثواب برای او نوشته شود . و اگر در همین حال بمیرد . خداوند هفتاد هزار فرشته بر او بگمارد که او را در قبرش زیارت کنند و در تنهایی مونس او باشند و برایش استغفار کنند تا برانگیخته شود .

2-     عبور از صراط :

رسول خدا (ص) فرمود : هر کس در هر کجا که باشد اگر بر جماعت مداومت کند ، مانند برق سریع و درخشان همراه نخستین گروه بهشتان از روی صراط می گذرد.

3-     آزادی از آتش دوزخ :

رسول خدا (ص) فرمود: هر کس چهل روز در نماز جماعت شرکت کند و بطور مرتب نماز گزارد ... دو برکت نامه و سند رهایی بخش به او می دهند :

1.     نجات از آتش

2.     رهایی از نفاق

 

4-     نجات از مراحل ترسناک قیامت :

رسول اکرم (ص) فرمود : در روز قیامت خداوند ، همه انسانها را برای حساب گرد میآورند . پس هر مومنی که در نماز جماعت شرکت کند ، خداوند سختی ها و دشواری های روز قیامت را رایش آسان می سازد : آنگاه فرمان می دهد که او را روانه بهشت سازند .

5-     ترفیع مقام :

رسول خدا (ص) فرمود : ای علی ! سه چیز موجب ترفیع مقام و درجه مومن است :

       1. وضوی کامل در هوای سرد

2. انتظار نماز بعد از نماز

3.     شرکت مداوم در نمازهای جماعت

 

علاوه بر آنچه ذکر شد، در روایات دیگر نیز، فواید بسیارى براى نماز جماعت بیان شده است که به چند مورد از آنها اشاره مى کنیم :

1- حضور در جماعت

حضور در جماعت به انسان درس مدارا با طبقه هاى مختلف اجتماعى را مى آموزد. در روایت وارد شده است که پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه وآله و سلم فرمودند:

مَن اءَمَّ الناس فلیُخَفِّف ، فانَّ فیهم الکبیر و الصغیر و المریض (18).

((کسى که به امامت جماعت مى ایستد، نمازش را کوتاه به جاى آورد؛ چرا که در بین مردم ، بزرگ ، کوچک و مریض هست - و همه توان نماز طولانى را ندارند -)).

بنابراین ، انسان باید طورى یک کار جمعى را انجام دهد و به سامان برساند که همگان از عهده انجام آن برآیند.

2- رعایت حال دیگران

ابن فهد در ((عدة الداعى ))این روایت را نقل مى کند که :

صلّى بالناس یوما فخفف فى الرکعتین الاخیرتین فلمّا انصرف قال له الناس : یا رسول الله ! راءَیناک خفَّفت ، حل حدث فى الصلاة اءمر؟ فقال : و ما ذاک ؟ قالوا: خفَّفت فى الرکعتین الاخیرتین ، فقال : او ما سمعتم صراخ الصبىِّ؟ و فى حدیث آخر خشیت ان یشتغل به خاطر ابیه(19).

((یکى از روزها که پیغمبر صلى الله علیه وآله وسلم نماز مى خواندند، برخلاف معمول دو رکعت آخر نماز را خیلى کوتاه به جاى آوردند. وقتى نماز تمام شد عده اى گفتند: یا رسول الله ! امروز دیدیم نماز را خیلى کوتاه به جاى آوردید! - گاهى در حین نماز پیک وحى نازل مى شد و رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم نماز را به سرعت تمام مى کردند، مردم خیال مى کردند که باز جبرئیل نازل شده یا اتفاق جدید افتاده است - حضرت فرمودند: آیا صداى فریاد و گریه آن کودک را در حال نماز نشنیدید؟ من به خاطر آن که این کودک در نماز گریه مى کرد، نماز را کوتاه کردم )).

حضرت در حدیث دیگرى در همین باره فرمودند: من ترسیدم که ذهن پدر این کودک ، با شنیدن صداى گریه فرزندش که در صف جماعت است ، از نماز و عبادت منحرف شود و با توجه کامل نمازش را به جاى نیاورد. بنابراین نماز را سریع تر به جاى آوردم )).

این رفتار پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم خود درس مدارا و سلوک صحیح با دیگران است .

انسان باید توجه کند که چگونه با دیگران معاشرت کند و چگونه کار جمعى انجام دهد تا موجب تحمیل فشار بر دیگران نباشد.

3- نظم و ترتیب

از آثار دیگرى که با حضور در جماعت مترتب است ، درس نظم و ترتیب در امور است . در روایات داریم :

سوُّوا بین صفوفکم و حاذوا بین مناکبکم (20).

((به صف جماعت که مى ایستید، صف را تسویه (مساوى ) کنید و شانه هایتان را محاذى یکدیگر قرار دهید)).

حتى در روایت دیگرى آمده است که رسول اکرم صلى الله علیه وآله و سلم در آغاز براى این که مسلمان ها را تعلیم بدهند هنگام نماز جماعت ، ریسمانى را به دست مى گرفتند و سمت دیگر آن را سلمان به دست مى گرفت تا صف ها مرتب و داراى نظم باشند(21).

4- وقت شناسى

از دیگر فایده هاى نماز جماعت ، وقت شناسى است ؛ زیرا نمازهاى جماعت در اول وقت نماز برپا مى شوند.

انسانى که به نماز جماعت مقید باشد، طبعا وقت شناس است و براى هر کار و برنامه اى ، ساعت مقررى دارد که هر کارى را در زمان خاص خود انجام مى دهد.

نماز جماعت به انسان کمک مى کند تا وقت شناس باشد و به او مى آموزد تا از لحظه ها و فرصت هاى عمر به خوبى بهره برد.

5- ترویج روح برابرى و مساوات

نماز جماعت باعث مى شود بین مؤ منان روح مساوات و برابرى برقرار شود.

در مساجد و محافل عبادى که متعلق به مسلمانان است ، هیچ ممنوعیتى براى حضور طبقه اى از طبقات اجتماعى وجود ندارد، ممکن است در صف نماز جماعت ثروتمندترین و قدرتمندترین ماموم حضور داشته و فقیرترین و ناتوان ترین ماموم نیز در کنار او ایستاده باشد. در روایت معروفى از امام صادق علیه السلام که در مباحث قبل هم به آن اشاره شد آمده است که :

جاء رجل موسر الى رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم نقى الثوب ، فجلس الى رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم ، فجاء رجل معسر درن الثوب فجلس الى جنب الموسر، فقبض الموسر ثیابه من تحت فخذیه ، فقال له رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم : اءخفت اءن یمسک من فقره شى ء، قال :لا، قال : فخفت اءَن یصیبه من غناک شى ء؟ قال : لا، قال : فخفت اءَن یوسخ ثیابک ؟ قال : لا، قال : فما حملک على ما صنعت ؟ فقال : یا رسول الله ! ان لى قرینا یزیّن لى کلّ قبیح و یقبح لى کلّ حسن . و قد جعلت له نصف مالى ، فقال رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم للمعسر: اءَتقبل ؟ قال : لا فقال له الرجل : و لِمَ؟ قال : اءَخاف اءَن یدخلنى ما دخلک (22).

((شخصى ثروتمند که لباس پاکیزه اى بر تن داشت ، نزد پیامبر صلى الله علیه وآله وسلم آمد و کنار ایشان نشست . سپس مرد فقیرى که لباس ‍ مندرسى بر تن داشت وارد شد و کنار مرد ثروتمند نشست . ثروتمند - با حرکتى که حاکى از نارضایتى از نشستن فقیر بود - لباس خود را جمع کرد. پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم به او فرمودند: ترسیدى از فقر او چیزى به تو سرایت کند؟ گفت : نه ، پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم فرمودند: ترسیدى از دارایى ات چیزى به او برسد؟ گفت : خیر، حضرت فرمودند: ترسیدى لباس تو را کثیف کند؟ گفت : نه ، حضرت فرمودند: پس چه چیزى باعث این کار تو شد؟ عرض کرد: اى پیامبر خدا! درونم کسى است که زشتى ها را برایم زیبا خوبى ها را زشت جلوه مى دهد. من حاضرم نیمى از ثروتم را به این مرد بدهم . پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم به فقیر فرمودند: قبول مى کنى ؟ گفت : نه ، ثروتمند پرسید: چرا؟ گفت : مى ترسم این خصلت زشت در من نیز به وجود آید)).

6- درک ضرورت وجود رهبر

از دیگر آثار نماز جماعت این است که مسلمانان درک مى کنند که هیچ جامعه اى بدون حضور امام ، پیشوا و رهبر قابل دوام نبوده و یک زندگى اجتماعى بدون حضور امام و پیشوا معنى ندارد.

ممکن است کسى بگوید که زندگى اجتماعى چه ضرورتى دارد؟ ضرورت زندگى اجتماعى روشن تر از آن است که نیاز به توضیح و استدلال داشته باشد؛ چون هر عقل سلیمى درک مى کند که هیچ انسانى به تنهایى نمى تواند زندگى کند و دوران غارنشینى و زندگى فردى به سر آمده است و همه انسان ها براى ادامه حیات و بقاى خود نیازمند یکدیگرند. در ((غررالحکم ))کلام لطیفى از امیرالمؤ منین علیه السلام نقل شده است که حضرت مى فرمایند:

ایّاکم والفُرقة ، فان الشّاذَّ عن اهل الحق للشیطان کما ان الشاذ من الغنم للذِّئب (23).

((از تفرقه بپرهیزید؛ چرا که دورشونده از اهل حق به دامن شیطان مى افتد همان طور که اگر یک گوسفند از گله جدا شود نصیب گرگ مى شود)).

حضور در جمع ، به فکر و اندیشه انسان شادابى و طراوت مى بخشد. امروزه هیچ انسان عاقلى نمى پذیرد که زندگى فردى یک زندگى مرفه و کاملى است .

ضرورت اجتناب ناپذیر است که زندگى از حالت فردى به صورت اجتماعى درآید و زندگى اجتماعى هم بدون پیشوا و امام معنا ندارد. به تعبیر حضرت امیرالمؤ منین علیه السلام :

لابدّ للناس مِن امیر بَرّ او فاجر(24).

((مردم به حاکم و زمامدار نیازمندند؛ خواه نیکوکار باشد خواه نابکار)).

باید دید کسى که مى خواهد ما را به سوى خدا و دین راهنمایى کند، آیا قابلیت و لیاقت آن را دارد یا نه ؟ در سخنى از رسول اکرم صلى الله علیه وآله و سلم درباره نماز جماعت ذکر شده است که فرموده اند:

اءن اءَئمَّتکم قادتکم الى الله ، فانظروا بمن تقتدون فى دینکم و صلاتکم (25).

((پیشوایان و ائمه شما در نماز کسانى اند که شما را به سوى خداوند متعال رهنمون مى شوند، پس توجه داشته باشید که در دین و نمازتان به چه کسى اقتدا مى کنید)).

[ یکشنبه ٢٧ آذر ۱۳٩٠ ] [ ۳:۳٧ ‎ب.ظ ] [ ]
.: Weblog Themes By Weblog Skin :.
درباره وبلاگ

انتقاد، مخالفت، بیان عقاید با جرأت، هیچ اشکالى ندارد؛اما دور از هتک حرمت‌ها و اهانت‌ها و فحاشى و دشنام و این چیزها. همه هم در این زمینه مسئولند. فضاى هتک حرمت، هم خلاف شرع است، هم خلاف اخلاق است، هم خلاف عقل سیاسى است. ( مقام معظم رهبری )
امکانات وب